مكنونها و عنه اخذت قوانينها و على أمثلته حذا كلّ قائل خطيب و بكلامه استعان كلّ واعظ بليغ و مع ذلك فقد سبق و قصّروا و قد تقدّم و تاخّروا ، امير المؤمنين ( ع ) سرچشمهء فصاحت و منشأ بلاغت و زادگاه آن است و از او اسرار بلاغت آشكار گشت و قوانين و دستورات آن از وى گرفته شد بر شيوهء او هر خطيب توانايى راه يافت و به گفتار او هر خطيب توانايى يارى جست و با اين حال او در اين ميدان پيش رفت و ديگران فرو ماندند او تقدّم يافت و ديگران عقب ماندند » . سپس در تفسير اين سخن مىافزايد : « لانّ كلامه ( ع ) الكلام الّذي عليه مسحة من العلم الإلهيّ و فيه عبقة من الكلام النبويّ ، زيرا در كلام او نشانه‌هايى از علم خداست و عطر و بويى از سخنان پيامبر ( ص ) » . 2 - سپس به سراغ يكى از شارحان معروف نهج البلاغه مىرويم ، او كه عمرى را در تفسير سخنان على ( ع ) گذرانده و آگاهى فراوانى از دقايق و ظرافتهاى آن يافته و عاشقانه در بارهء على و نهج البلاغه‌اش سخن مىگويد يعنى عزّ الدين عبد الحميد ابن ابى الحديد معتزلى كه از دانشمندان معروف اهل سنّت قرن هفتم هجرى است . « 1 » او در شرحى كه بر نهج البلاغه نگاشته ، بارها در اين زمينه سخن گفته و در برابر فصاحت و بلاغت فوق العادهء نهج البلاغه سر تعظيم فرود آورده است . او در يك جا ( ذيل خطبهء 221 ) بعد از شرح بخشى از كلام على ( ع ) - در بارهء برزخ - مىگويد : « و ينبغي لو اجتمع فصحاء العرب قاطبة فى مجلس و تلي عليهم ، ان يسجدوا له كما سجد الشعراء لقول عديّ ابن الرّقاع : قلم أصاب من الدّواة مدادها . . . فلمّا قيل لهم في ذلك قالوا إنّا نعرف

--> ( 1 ) او كتاب خود را در 20 جلد نگاشته و به گفتهء خودش ، تأليف آن كمى كمتر از 5 سال ، درست به اندازهء دوران خلافت على ( ع ) به طول انجاميده است .